Vai trò của gia đình trong việc hỗ trợ bệnh nhân cao huyết áp

Gia đình có vai trò rất lớn trong kiểm soát huyết áp: nhắc và giúp người bệnh uống thuốc đều, cùng đo và ghi chép huyết áp, nấu ăn nhạt cho cả nhà, cùng vận động, hỗ trợ tinh thần và nhận biết kịp thời các dấu hiệu cấp cứu như đột quỵ. Tăng huyết áp là bệnh mạn tính kéo dài nhiều năm; sự đồng hành của người thân giúp người bệnh duy trì thói quen tốt bền bỉ hơn nhiều so với tự mình cố gắng. Bài viết gợi ý những việc cụ thể mà mỗi thành viên có thể làm.

Vì sao sự hỗ trợ của gia đình quan trọng

• Thói quen ăn uống thường được hình thành chung trong gia đình.
• Người cao tuổi dễ quên thuốc, khó tự đo huyết áp.
• Thay đổi lối sống một mình dễ bỏ cuộc.
• Khi xảy ra đột quỵ hay cơn tăng huyết áp cấp cứu, người ở bên cạnh là người phát hiện đầu tiên.
• Tăng huyết áp có yếu tố gia đình; cả nhà cùng thay đổi cũng là phòng bệnh cho chính mình.

Hỗ trợ dùng thuốc

1. Biết tên thuốc, liều, giờ uống của người bệnh.
2. Chuẩn bị hộp chia thuốc theo tuần, kiểm tra hằng ngày.
3. Nhắc giờ uống bằng điện thoại hoặc lịch.
4. Theo dõi lượng thuốc còn lại, mua trước khi hết.
5. Không để người bệnh tự ngưng thuốc khi thấy "khỏe rồi".
6. Lưu ý tác dụng phụ: với Prazosin, chú ý nguy cơ choáng khi đứng dậy, nhất là ban đêm; xem bài lưu ý khi dùng Prazosin.

Hỗ trợ đo và ghi chép huyết áp

Người thân có thể học cách đo đúng kỹ thuật, giúp người bệnh đo vào giờ cố định, ghi sổ và mang theo khi tái khám. Hướng dẫn chi tiết có trong bài đo huyết áp tại nhà. Tránh tạo áp lực, la mắng khi số đo cao, vì lo lắng cũng làm huyết áp tăng.

Bữa ăn chung của cả nhà

• Nấu nhạt cho cả nhà thay vì nấu riêng cho người bệnh.
• Để nước mắm pha loãng trên bàn thay chai nước mắm nguyên chất.
• Tăng rau, cá, đậu trong thực đơn.
• Hạn chế mua đồ ăn sẵn, đồ ăn vặt mặn.
• Không ép người bệnh uống rượu trong các dịp tụ họp.

Danh sách thực phẩm nên hạn chế có trong bài thực phẩm người cao huyết áp nên kiêng.

Cùng vận động

Đi bộ cùng nhau sau bữa tối, tập dưỡng sinh buổi sáng, đi chợ bằng xe đạp, làm vườn cùng nhau. Vận động chung vừa tốt cho sức khỏe vừa là thời gian gắn kết gia đình.

Hỗ trợ tinh thần

Người mới được chẩn đoán có thể lo lắng, chán nản vì phải uống thuốc lâu dài. Lắng nghe, động viên, ghi nhận những tiến bộ nhỏ như huyết áp tốt hơn, giảm được cân giúp họ có thêm động lực. Tránh chê trách hay so sánh. Giảm bớt căng thẳng trong gia đình cũng là cách giúp huyết áp ổn định.

Đi cùng khi tái khám

Người thân đi cùng có thể ghi nhớ lời dặn của bác sĩ, đặt câu hỏi, cung cấp thông tin người bệnh quên kể như các lần choáng, ngáy to ban đêm, quên thuốc. Đây là nguồn thông tin quý giúp bác sĩ điều chỉnh điều trị.

Nhận biết dấu hiệu cấp cứu

Quy tắc nhận biết đột quỵ được trình bày trong bài tăng huyết áp và đột quỵ.

An toàn trong nhà cho người cao tuổi

• Để đèn ngủ, dọn lối đi từ giường đến nhà vệ sinh.
• Lắp tay vịn trong nhà tắm, dùng thảm chống trơn.
• Nhắc ngồi dậy từ từ trước khi đứng.
• Để điện thoại gần giường, lưu sẵn số cấp cứu và người thân.

Khi người bệnh sống xa con cái

Nhiều người cao tuổi sống một mình hoặc chỉ có hai ông bà, con cái làm việc ở xa. Gia đình vẫn có thể hỗ trợ: gọi điện hoặc gọi video vào giờ uống thuốc, nhờ người bệnh đọc số đo huyết áp mỗi tối, đặt mua thuốc định kỳ giao tận nhà từ nhà thuốc uy tín, nhờ hàng xóm hoặc nhân viên y tế phường xã ghé thăm. Một số máy đo hiện có thể đồng bộ kết quả lên điện thoại, giúp con cái theo dõi từ xa. Quan trọng nhất là người bệnh biết rõ cần gọi ai khi có dấu hiệu bất thường.

Chăm sóc chính mình khi chăm sóc người khác

Người chăm sóc cũng cần đo huyết áp định kỳ, nghỉ ngơi, chia sẻ việc với các thành viên khác. Tăng huyết áp có tính gia đình; con cái của người bệnh nên đo huyết áp từ sớm và duy trì lối sống lành mạnh.

Chuẩn bị cho những tình huống đặc biệt

Khi người bệnh đi du lịch, về quê ăn Tết hay nằm viện vì bệnh khác, người thân nên mang theo danh sách thuốc, sổ đo huyết áp và nhắc người bệnh duy trì thuốc. Trong những dịp lễ, chủ động chuẩn bị món nhạt và đồ uống không cồn giúp người bệnh không bị lạc lõng. Khi người bệnh phải dùng thêm thuốc mới do bác sĩ khác kê, người nhà có thể hỏi dược sĩ về tương tác với thuốc huyết áp đang dùng.

Khi người bệnh không hợp tác

Có người bệnh không chịu uống thuốc, vẫn ăn mặn, uống rượu. Tranh cãi thường không hiệu quả. Hãy tìm hiểu lý do: sợ tác dụng phụ, thấy thuốc không cần thiết, khó nhớ lịch uống. Nhờ bác sĩ giải thích trực tiếp, đơn giản hóa phác đồ, thay đổi từng bước nhỏ. Sự kiên nhẫn và tôn trọng quyết định của người bệnh thường mang lại kết quả tốt hơn ép buộc.