Trời lạnh huyết áp tăng: thói quen buổi sáng người bệnh cần đổi

Khi nhiệt độ giảm, mạch máu ngoại vi co lại để giữ nhiệt nên huyết áp thường cao hơn, rõ nhất vào sáng sớm vừa rời chăn ấm. Với người đang điều trị tăng huyết áp, việc nên làm không phải tự tăng liều thuốc mà là sắp xếp lại vài thói quen buổi sáng: dậy chậm, giữ ấm trước khi ra khỏi phòng, lùi giờ tập, đo huyết áp đúng lúc và uống thuốc đều. Bài này đi qua từng thời điểm trong buổi sáng mùa đông, kèm lý do vì sao nó quan trọng.

Cơ thể phản ứng thế nào khi gió mùa về

Theo một bài phân tích đăng trên Znews tháng 1/2026 về tác nhân kích hoạt đột quỵ và nhồi máu cơ tim, khi trời lạnh các mạch máu dưới da co lại, máu dồn về trung tâm để giữ ấm các cơ quan quan trọng, khiến huyết áp tăng và tim phải làm việc nhiều hơn. Bài viết cũng nhắc tới các nghiên cứu ghi nhận fibrinogen, tiểu cầu và hồng cầu tăng trong đợt rét, nghĩa là máu có xu hướng đặc hơn và dễ tạo cục đông.

Người cao tuổi chịu tác động mạnh hơn vì thành mạch đã cứng và hẹp, khả năng điều chỉnh nhiệt kém. Thống kê ở châu Âu và châu Á được bài báo dẫn lại cho thấy số ca nhập viện vì đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim tăng thêm vài phần trăm cho mỗi độ C nhiệt độ giảm.

Ở phía Nam, hiện tượng này cũng không xa lạ. VnEconomy đưa tin tháng 11/2025 rằng Bệnh viện Đa khoa Khu vực Thủ Đức trước đó chỉ can thiệp trung bình khoảng 2 ca nhồi máu cơ tim cấp mỗi tuần, nhưng từ đầu tháng 11 năm ấy tăng thêm 8 ca chỉ trong hai tuần, riêng ngày 14/11 tiếp nhận 4 ca trong 24 giờ, khi TP.HCM chuyển mưa và biên độ nhiệt ngày đêm dao động 23–32°C. Bài báo cũng dẫn phân tích cho rằng mỗi khi nhiệt độ giảm 1°C, nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 1–2% trong 48 giờ sau đó.

Khoảnh khắc nguy hiểm nhất: vừa rời khỏi chăn

Trong chăn, cơ thể ở trạng thái ấm và thư giãn. Bật dậy ngay rồi bước ra nền gạch lạnh, mạch máu co lại đột ngột. Bài của VnEconomy dẫn khuyến cáo rằng thay đổi nhiệt độ đột ngột, như khi vừa rời giường, có thể gây co mạch và làm tăng huyết áp. Một chuỗi thao tác đơn giản giúp giảm cú sốc này:

1. Thức dậy, nằm yên một hai phút, cử động nhẹ cổ tay, cổ chân.
2. Ngồi dậy ở mép giường, mặc áo ấm, đi tất, quàng khăn trước khi đứng lên.
3. Để sẵn dép đi trong nhà và áo khoác ngay cạnh giường từ tối hôm trước.
4. Nếu phòng ngủ rất lạnh, có thể làm ấm phòng trước, nhưng tránh đốt than trong phòng kín.

Ngồi dậy từ từ còn có lợi với người đang dùng thuốc giãn mạch, vì nhóm thuốc này có thể gây choáng khi đổi tư thế quá nhanh.

Đi vệ sinh và tắm: hai việc nên dời giờ

Nhà vệ sinh nhiều gia đình nằm cuối nhà hoặc ngoài sân, lạnh hơn phòng ngủ đáng kể. Một chiếc áo khoác treo sẵn ở cửa phòng ngủ giúp tránh bị lạnh khi đi tiểu đêm hoặc sáng sớm. Khi rặn mạnh lúc táo bón, huyết áp cũng có thể dao động; ăn đủ rau, uống đủ nước ấm giúp hạn chế chuyện này.

Về tắm, khuyến cáo được VnEconomy dẫn là tránh tắm muộn và tránh ra ngoài quá sớm khi trời còn lạnh. Trên thực tế, nên tắm vào khoảng giữa trưa hoặc đầu giờ chiều khi nhiệt độ ngoài trời cao nhất, đóng kín cửa phòng tắm, làm ấm trước, tắm nhanh và lau khô, mặc quần áo ngay trong phòng tắm.

Tập thể dục: lùi giờ, khởi động kỹ

Nhiều người lớn tuổi có thói quen đi bộ quanh hồ lúc 4–5 giờ sáng. Trong bài trên Znews, bác sĩ khuyên nên tập trong nhà, khởi động kỹ, hoặc đợi sau 7 giờ sáng thay vì ra ngoài lúc 4–5 giờ. Lý do dễ hiểu: lúc đó trời lạnh nhất, có sương và gió, cộng thêm huyết áp vốn có xu hướng tăng vào buổi sáng.

Khi trời rét đậm, có thể chuyển sang các bài nhẹ trong nhà như đi bộ tại chỗ, đạp xe tại chỗ, các động tác kéo giãn hoặc bài tập thở giúp hạ huyết áp khi căng thẳng. Mức độ nên vừa đủ để thấy ấm người, nói chuyện được, không thở dốc.

Đo huyết áp và uống thuốc: giữ nhịp đều

Bài của VnEconomy nhắc người bệnh rằng huyết áp mùa đông thường cao hơn, nên đo và ghi nhật ký huyết áp sáng và chiều. Đo buổi sáng nên làm sau khi đi vệ sinh, trước khi uống thuốc và ăn sáng, ngồi nghỉ vài phút trong phòng đủ ấm. Cách đặt băng quấn, tư thế ngồi đúng có trong hướng dẫn đo huyết áp tại nhà từng bước của chuyên mục.

Một điểm cần nhấn mạnh: con số buổi sáng cao hơn vài ngày liên tiếp là thông tin để mang đi tái khám, không phải lý do tự tăng liều hay uống thêm viên. Ngược lại, thấy ổn cũng không được tự giảm hoặc bỏ thuốc. Cả hai bài báo đều nhắc người bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành không tự ý bỏ hoặc giảm thuốc khi thấy khỏe.

Bữa sáng và nước ấm

Bác sĩ trong bài trên Znews khuyên ăn sáng đầy đủ và uống 1,5–2 lít nước ấm mỗi ngày. Mùa lạnh người ta ít khát nên dễ uống ít nước; máu cô đặc hơn là điều không tốt cho người có bệnh tim mạch. Một bát cháo, phở hay bánh mì kèm trứng và rau đều được, miễn tránh nêm quá mặn. Nước dùng, nước chấm, dưa muối, cà muối là nguồn muối dễ bị bỏ quên vào mùa đông.

Đồ uống nóng như trà gừng, nước ấm pha chút mật ong phù hợp hơn cà phê đặc lúc bụng đói. Rượu "cho ấm người" là thói quen nên bỏ: cảm giác ấm chỉ là do mạch máu dưới da giãn ra tạm thời, cơ thể thực ra mất nhiệt nhanh hơn.

Thuốc cảm và thuốc giảm đau mùa lạnh

Mùa đông cũng là mùa cảm cúm, đau nhức xương khớp. Bài của VnEconomy lưu ý người tăng huyết áp tránh thuốc cảm có chất co mạch và thuốc giảm đau nhóm NSAID vì có thể làm tăng huyết áp. Trước khi mua thuốc cảm, thuốc xương khớp, nên nói rõ với dược sĩ rằng mình đang điều trị huyết áp và mang theo đơn thuốc hiện tại.

Dấu hiệu không được chờ đến sáng mai

Đau bóp nghẹt giữa ngực kéo dài trên 20 phút, đặc biệt khi trời lạnh, cần được xử trí như một biến cố mạch vành cho đến khi bác sĩ loại trừ, theo khuyến cáo trong bài VnEconomy. Méo miệng, yếu tay chân một bên, nói khó là dấu hiệu đột quỵ cần gọi 115 ngay; không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay tự cho uống aspirin. Phụ nữ và người đái tháo đường có thể chỉ thấy mệt lả, hụt hơi khi leo vài bậc cầu thang, nên đừng bỏ qua những thay đổi bất thường. Mối liên quan giữa huyết áp và tai biến được phân tích kỹ hơn trong bài tăng huyết áp và nguy cơ đột quỵ.

Vì sao chuyện nhỏ buổi sáng lại đáng làm

Theo bảng thông tin của WHO cập nhật tháng 9/2025, năm 2024 có khoảng 1,4 tỷ người từ 30–79 tuổi bị tăng huyết áp, nhưng chỉ khoảng 23% kiểm soát được bệnh. Phần lớn sự khác biệt nằm ở việc dùng thuốc đều và lối sống hằng ngày. Mùa đông kéo dài vài tháng; chỉ cần đổi thứ tự mặc áo, giờ tắm, giờ đi bộ và giữ thói quen ghi chỉ số là đã bớt được nhiều cú tăng huyết áp không cần thiết. Nếu chỉ số buổi sáng vẫn cao kéo dài dù đã làm những việc trên, hãy mang sổ ghi đến bác sĩ để được đánh giá lại phác đồ.