Hướng dẫn huyết áp mới AHA/ACC 2025: mục tiêu dưới 130/80

Hướng dẫn tăng huyết áp của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ và Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ (AHA/ACC) năm 2025 giữ mục tiêu huyết áp dưới 130/80 mmHg cho đa số người lớn, khuyến khích đưa huyết áp tâm thu xuống dưới 120 nếu dung nạp được, và thay công cụ ước tính nguy cơ cũ bằng PREVENT. Với người bệnh Việt Nam, đây không phải văn bản bắt buộc, nhưng nhiều bác sĩ tham khảo nó; hiểu các điểm chính giúp bạn trao đổi với bác sĩ tốt hơn và không hoang mang khi thấy "ngưỡng" khác nhau trên mạng.

Một năm sau khi công bố, vì sao vẫn được nhắc nhiều

Hướng dẫn được đăng trực tuyến trên tạp chí JACC ngày 14/8/2025. Theo bài tổng hợp "New in Clinical Guidance" của ACC, đây là bản cập nhật lớn đầu tiên kể từ năm 2017. Suốt năm 2026, các hội nghị tim mạch trong và ngoài nước tiếp tục bàn về việc áp dụng, nhất là mục tiêu tâm thu thấp hơn và việc dùng sớm viên phối hợp. Người bệnh đọc tin tức thường gặp hai con số khác nhau: 140/90 và 130/80, dễ gây nhầm lẫn.

Hai ngưỡng khác nhau, hai mục đích khác nhau

Bảng thông tin của WHO định nghĩa tăng huyết áp khi đo ở hai ngày khác nhau có huyết áp tâm thu từ 140 mmHg và/hoặc tâm trương từ 90 mmHg trở lên. Trong khi đó, AHA/ACC giữ hệ phân loại từ năm 2017, theo bản tóm tắt nhanh của 2 Minute Medicine:

Nói cách khác, người có huyết áp 134/84 bị coi là bình thường-cao theo một số hệ thống, nhưng là tăng huyết áp giai đoạn 1 theo AHA/ACC. Việc xếp loại nào phụ thuộc hướng dẫn bác sĩ của bạn áp dụng. Quan trọng hơn con chữ là hành động đi kèm.

PREVENT thay cho công cụ cũ

Thay đổi kỹ thuật đáng kể là việc dùng phương trình PREVENT để ước tính nguy cơ tim mạch 10 năm, thay cho Pooled Cohort Equations. PREVENT tính đến cả yếu tố thận và chuyển hóa. Với người ở giai đoạn 1 (130–139/80–89), con số nguy cơ này quyết định cách bắt đầu:

• Nguy cơ PREVENT dưới 7,5%, không có bệnh tim mạch, đái tháo đường hay bệnh thận mạn: thay đổi lối sống 3–6 tháng; nếu huyết áp vẫn từ 130/80 trở lên thì bắt đầu thuốc.
• Nguy cơ từ 7,5% trở lên, hoặc đã có bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn: bắt đầu thuốc ngay cùng thay đổi lối sống.

PREVENT là công cụ dành cho nhân viên y tế; người bệnh không cần tự tính, nhưng nên biết bác sĩ đang dựa vào những thông tin gì: tuổi, giới, cholesterol, chức năng thận, đường huyết, hút thuốc, chỉ số khối cơ thể.

Giai đoạn 2: hai thuốc ngay từ đầu

Với huyết áp từ 140/90 trở lên, hướng dẫn khuyến nghị bắt đầu bằng hai thuốc hàng đầu thuộc hai nhóm khác nhau, ưu tiên gộp trong một viên. Theo ACC, các nhóm hàng đầu là lợi tiểu thiazid, chẹn kênh canxi dihydropyridin tác dụng dài, và ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể angiotensin, trừ khi có lý do bắt buộc dùng nhóm khác. Hướng dẫn cũng ưu tiên thuốc uống một lần mỗi ngày để người bệnh dễ tuân thủ.

Điều này giải thích vì sao prazosin và các thuốc chẹn alpha không nằm trong nhóm lựa chọn đầu tiên cho tăng huyết áp đơn thuần; chúng thường được cân nhắc trong những tình huống riêng, chẳng hạn khi người bệnh đồng thời bị phì đại tuyến tiền liệt. So sánh với một thuốc cùng nhóm có trong bài phân biệt prazosin và doxazosin.

Mục tiêu dưới 130/80 và chuyện trí nhớ

Mục tiêu chung vẫn là dưới 130/80 mmHg cho mọi người lớn. Điểm mới được ACC nêu là khuyến nghị mức 1A: đạt huyết áp tâm thu dưới 130 mmHg để giúp giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Đây là thông điệp thực tế cho các gia đình có cha mẹ lớn tuổi: kiểm soát huyết áp không chỉ để tránh đột quỵ.

Tâm thu dưới 120 được khuyến khích khi người bệnh dung nạp được. Với người cao tuổi hay bị choáng khi đứng dậy, mục tiêu cần cá thể hóa; hạ quá nhanh có thể gây té ngã.

Lối sống: các con số cụ thể

Theo bản tóm tắt của 2 Minute Medicine, hướng dẫn đưa ra các mức cụ thể:

• Natri dưới 2.300 mg/ngày, lý tưởng dưới 1.500 mg/ngày.
• Muối thay thế giàu kali cho người không bệnh thận và không có nguy cơ tăng kali máu.
• Chế độ ăn kiểu DASH, vận động đều, giảm cân nếu thừa cân.
• Rượu: tốt nhất không uống; nếu uống, nam không quá 2 ly, nữ không quá 1 ly mỗi ngày.

Đo tại nhà và tầm soát aldosteron

Chẩn đoán cần dựa trên nhiều lần đo đúng kỹ thuật tại phòng khám và được xác nhận bằng đo tại nhà hoặc đo huyết áp 24 giờ, giúp phát hiện tăng huyết áp áo choàng trắng và tăng huyết áp ẩn giấu. Một thay đổi nữa: mọi người lớn có tăng huyết áp kháng trị cần được tầm soát cường aldosteron nguyên phát, bất kể kali máu ra sao; hầu hết thuốc huyết áp vẫn dùng tiếp trong lúc xét nghiệm, chỉ thuốc kháng thụ thể mineralocorticoid phải ngừng.

Những hiểu lầm hay gặp khi đọc tin về hướng dẫn mới

• "Hạ ngưỡng nghĩa là ai cũng phải uống thuốc": không đúng. Với người nguy cơ thấp ở giai đoạn 1, bước đầu là thay đổi lối sống trong vài tháng.
• "Càng hạ thấp càng tốt": mục tiêu dưới 120 chỉ được khuyến khích khi dung nạp được. Người hay choáng, té ngã cần mục tiêu phù hợp với sức khỏe của mình.
• "Đã uống thuốc thì không cần giảm muối": thuốc và lối sống cộng hưởng với nhau; ăn mặn làm thuốc kém hiệu quả.
• "Hướng dẫn Mỹ không áp dụng cho người Việt": nó không phải quy định trong nước, nhưng các nguyên tắc về đo đúng, đánh giá nguy cơ và kiểm soát sớm có giá trị tham khảo rộng rãi.

Người bệnh nên làm gì sau khi đọc những điều này

Không cần tự đổi thuốc hay hoảng hốt vì chỉ số 132/82. Hãy mang sổ ghi huyết áp tại nhà đến lần tái khám định kỳ và hỏi bác sĩ ba câu: mục tiêu huyết áp của tôi là bao nhiêu, nguy cơ tim mạch của tôi ở mức nào, và có nên chuyển sang viên phối hợp không. Người trẻ mới phát hiện huyết áp giai đoạn 1 có thể tham khảo thêm bài tăng huyết áp ở người trẻ để biết vì sao thay đổi lối sống 3–6 tháng là giai đoạn đáng làm nghiêm túc.