Baxdrostat: thuốc huyết áp nhóm mới được FDA phê duyệt

Baxdrostat, tên thương mại Baxfendy của AstraZeneca, là thuốc uống ức chế aldosterone synthase đầu tiên được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, công bố tháng 5/2026, dùng phối hợp với thuốc khác cho người lớn có tăng huyết áp chưa kiểm soát. Thuốc làm giảm sản xuất aldosteron mà không ảnh hưởng cortisol. Rủi ro chính cần theo dõi là tăng kali máu. Ở Việt Nam, người bệnh chưa nên kỳ vọng mua được ngay; mọi lựa chọn thuốc vẫn phải qua bác sĩ.

Vì sao giới tim mạch chú ý tới nhóm thuốc này

Hầu hết thuốc huyết áp hiện có đã được phát triển từ nhiều thập kỷ trước. Bản thân prazosin, thuốc mà chuyên mục này theo dõi, đã có lịch sử nghiên cứu và phát triển kéo dài nhiều thập kỷ. Một nhóm cơ chế hoàn toàn mới được đưa vào sử dụng là điều không thường xảy ra. Bài tổng quan trên Tạp chí Nghiên cứu Y học số 198 (2026) xếp nhóm ức chế aldosterone synthase cùng triệt đốt thần kinh thận vào hai hướng tiếp cận đáng chú ý nhất cho tăng huyết áp kháng trị, nhóm chiếm khoảng 10–20% người tăng huyết áp.

Cơ chế: chặn ngay từ khâu sản xuất aldosteron

Aldosteron do tuyến thượng thận tiết ra, khiến thận giữ natri và nước, thải kali. Khi aldosteron cao, huyết áp khó hạ dù đã dùng nhiều thuốc. Các thuốc trước đây như spironolacton, eplerenon tác động ở khâu cuối, chặn thụ thể của aldosteron. Baxdrostat tác động sớm hơn: ức chế chọn lọc enzyme CYP11B2 (aldosterone synthase) để giảm lượng aldosteron được tạo ra.

Điểm khó về kỹ thuật là enzyme tạo cortisol (CYP11B1) có cấu trúc rất giống. Theo bài của Pharmacy Times về quyết định phê duyệt, baxdrostat làm giảm aldosteron mà không ảnh hưởng tới cortisol, đây là lý do nó được mô tả là chọn lọc.

Kết quả nghiên cứu BaxHTN

Phê duyệt dựa trên thử nghiệm pha III BaxHTN, công bố trên tạp chí NEJM. Người tham gia là người lớn có tăng huyết áp chưa kiểm soát hoặc kháng trị, đang dùng từ hai thuốc huyết áp trở lên. Kết quả ở tuần 12, theo Pharmacy Times:

Huyết áp tâm trương cũng giảm có ý nghĩa ở cả hai liều; liều 2 mg duy trì hiệu quả lâu dài, và khả năng đạt tâm thu dưới 130 mmHg cao gần gấp ba so với giả dược. Kết quả nhất quán ở cả nhóm chưa kiểm soát và nhóm kháng trị. Bài tổng quan tiếng Việt nêu thêm hai nghiên cứu BaxAsia và Bax24 cùng cho thấy hạ áp mạnh và bền vững.

Rủi ro: kali máu là điểm mấu chốt

Vì aldosteron giúp thải kali, giảm aldosteron sẽ làm kali giữ lại. Pharmacy Times ghi nhận tăng kali máu xác nhận (trên 6 mmol/L) không thường gặp, nhưng người dùng thuốc cần được theo dõi chức năng thận và điện giải. Dấu hiệu cần báo bác sĩ gồm yếu cơ, hồi hộp, rối loạn tiêu hóa. Hạ natri máu và tụt huyết áp cũng là tác dụng cần lưu ý.

Điều này có nghĩa thực tế: người đang dùng thuốc nhóm -pril, -sartan, lợi tiểu giữ kali, hoặc dùng muối thay thế giàu kali, nếu sau này được kê baxdrostat, cần xét nghiệm máu theo lịch bác sĩ hẹn.

Đối thủ đang chờ: lorundrostat

Baxdrostat không đơn độc. Mineralys Therapeutics thông báo tháng 3/2026 rằng FDA đã chấp nhận hồ sơ thuốc lorundrostat, cùng cơ chế, cho người lớn tăng huyết áp dùng phối hợp với thuốc khác; ngày mục tiêu ra quyết định là 22/12/2026. Hồ sơ dựa trên hai thử nghiệm Launch-HTN (pha III) và Advance-HTN (pha II). Công ty cũng cho biết một thử nghiệm riêng ở người ngưng thở khi ngủ không đạt mục tiêu chính về chỉ số ngưng thở, dù huyết áp có giảm. Kết quả xét duyệt của FDA vào cuối năm sẽ được chú ý.

Ai có thể là ứng viên trong tương lai

Dựa trên đối tượng của thử nghiệm BaxHTN, nhóm có khả năng được cân nhắc là người lớn đã dùng từ hai thuốc huyết áp trở lên mà huyết áp vẫn chưa đạt mục tiêu. Trước khi nghĩ tới thuốc mới, bác sĩ thường rà lại những điều cơ bản: người bệnh có uống thuốc đều không, liều đã tối ưu chưa, có ăn mặn, uống rượu, dùng thuốc giảm đau chống viêm hay không, và đã được tầm soát nguyên nhân thứ phát như cường aldosteron nguyên phát chưa. Thuốc mới chỉ phát huy giá trị khi những bước này đã được làm đầy đủ.

Người có bệnh thận mạn, đang dùng nhiều thuốc giữ kali, hoặc từng bị tăng kali máu sẽ cần được cân nhắc kỹ hơn. Ngược lại, người tăng huyết áp mới phát hiện, chưa thử các thuốc hàng đầu, không phải đối tượng của nhóm thuốc này.

Đọc tin "thuốc huyết áp thế hệ mới" thế nào cho tỉnh táo

Mỗi khi có thuốc mới được duyệt ở nước ngoài, mạng xã hội thường xuất hiện quảng cáo "thuốc thần kỳ", "chữa dứt điểm cao huyết áp", kèm lời mời mua hàng xách tay. Hãy nhớ: thuốc được phê duyệt để dùng phối hợp, không chữa khỏi tăng huyết áp; giá trị của nó được đo bằng vài mmHg so với giả dược trong nhóm người khó điều trị. Một sản phẩm quảng cáo khác xa điều này nhiều khả năng là hàng không rõ nguồn gốc.

Những gì còn chưa biết

• Biến cố tim mạch: phê duyệt dựa trên mức hạ huyết áp, chưa phải dữ liệu giảm nhồi máu cơ tim, đột quỵ hay tử vong.
• Dùng dài hạn: cần thêm thời gian theo dõi an toàn ở quy mô lớn.
• Tại Việt Nam: thuốc mới được duyệt ở Hoa Kỳ thường cần thời gian đăng ký lưu hành ở các nước khác. Người bệnh nên hỏi bác sĩ, không mua thuốc xách tay.

So với prazosin: hai vai trò khác nhau

Prazosin giãn mạch bằng cách chẹn thụ thể alpha-1, hiệu quả nhanh nhưng dễ gây chóng mặt khi đứng dậy, như mô tả trong bài prazosin là gì. Baxdrostat nhắm vào nhóm người có vai trò aldosteron rõ, là thuốc thêm vào khi phác đồ nhiều thuốc chưa đủ. Hai thuốc không thay thế nhau. Dữ liệu hiệu quả lâm sàng của prazosin được tổng hợp tại bài đánh giá hiệu quả lâm sàng.