Thuốc Prazosin là gì? Cơ chế hoạt động và chỉ định chính

Prazosin là thuốc chẹn thụ thể alpha-1 adrenergic, thuộc nhóm dẫn xuất quinazolin. Thuốc làm giãn các mạch máu nhỏ, từ đó hạ huyết áp, và làm giãn cơ trơn ở cổ bàng quang, tuyến tiền liệt giúp đi tiểu dễ hơn. Chỉ định chính là tăng huyết áp, ngoài ra còn được dùng trong phì đại tuyến tiền liệt lành tính, hội chứng Raynaud và một số chỉ định ngoài nhãn như giảm ác mộng ở người rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Đặc điểm cần nhớ nhất là "hiệu ứng liều đầu": tụt huyết áp tư thế có thể gây choáng, ngất sau liều đầu tiên.

Hệ thần kinh giao cảm và thụ thể alpha-1

Hệ thần kinh giao cảm điều khiển nhiều phản ứng "chiến hay chạy" của cơ thể thông qua các chất dẫn truyền như noradrenalin. Khi noradrenalin gắn vào thụ thể alpha-1 trên cơ trơn thành mạch, mạch máu co lại, sức cản ngoại vi tăng và huyết áp tăng. Thụ thể alpha-1 cũng có nhiều ở cơ trơn cổ bàng quang, tuyến tiền liệt và niệu đạo, nơi chúng làm tăng trương lực cơ, gây cản trở dòng nước tiểu.

Prazosin hoạt động thế nào

Prazosin gắn chọn lọc vào thụ thể alpha-1, ngăn noradrenalin tác động. Hệ quả:

• Giãn tiểu động mạch: giảm sức cản mạch ngoại vi, hạ huyết áp.
• Giãn tĩnh mạch: giảm lượng máu trở về tim; đây là một lý do gây hạ huyết áp khi đứng dậy.
• Giãn cơ trơn đường tiểu dưới: giảm cản trở dòng tiểu ở người phì đại tuyến tiền liệt.
• Tác động lên não: Prazosin đi qua hàng rào máu não, làm giảm tác động của noradrenalin trong hệ thần kinh trung ương, cơ sở cho việc dùng ngoài nhãn trong ác mộng liên quan sang chấn.

Khác với các thuốc chẹn alpha không chọn lọc thế hệ cũ, Prazosin ít ảnh hưởng thụ thể alpha-2, nên ít gây nhịp tim nhanh phản xạ hơn. Tác động lên tim mạch được phân tích chi tiết trong bài tác dụng của Prazosin đối với hệ tim mạch.

Đặc điểm dược động học quan trọng

Prazosin hấp thu tốt qua đường uống, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng một đến ba giờ, được chuyển hóa chủ yếu ở gan và đào thải qua mật. Thời gian bán thải ngắn, chỉ vài giờ, nên dạng thông thường thường được chia uống hai đến ba lần mỗi ngày. Đây là điểm khác biệt lớn so với Doxazosin, thuốc cùng nhóm có tác dụng kéo dài, chỉ cần uống một lần mỗi ngày; xem thêm bài phân biệt Prazosin và Doxazosin.

Các chỉ định của Prazosin

Vì sao Prazosin không còn là lựa chọn đầu tay cho tăng huyết áp? Các thử nghiệm lớn cho thấy những nhóm thuốc như lợi tiểu thiazid, ức chế men chuyển, chẹn thụ thể angiotensin, chẹn kênh canxi có bằng chứng mạnh hơn về giảm biến cố tim mạch. Trong một thử nghiệm lớn so sánh các thuốc hạ áp, nhánh dùng thuốc chẹn alpha Doxazosin đã dừng sớm vì tỷ lệ suy tim cao hơn so với thuốc lợi tiểu. Từ đó, nhóm chẹn alpha chủ yếu được dùng như thuốc bổ sung.

Hiệu ứng liều đầu

Sau liều đầu tiên, hoặc khi tăng liều, hoặc khi dùng lại sau vài ngày gián đoạn, một số người bị tụt huyết áp khi đứng lên, gây chóng mặt, tối sầm mắt, có khi ngất. Hiện tượng này thường xảy ra trong vài giờ đầu sau uống. Để hạn chế, bác sĩ thường bắt đầu bằng liều thấp và dặn uống liều đầu trước khi đi ngủ. Các bước cụ thể có trong bài lưu ý khi dùng liều Prazosin đầu tiên.

Tác dụng phụ thường gặp

• Chóng mặt, choáng váng, nhất là khi đứng dậy.
• Nhức đầu, mệt mỏi, thiếu năng lượng, buồn ngủ.
• Hồi hộp, tim đập nhanh.
• Buồn nôn, nghẹt mũi.
• Phù nhẹ ở chân.
• Hiếm: cương dương kéo dài gây đau (cần cấp cứu), tiểu không tự chủ ở phụ nữ.

Người sắp phẫu thuật đục thủy tinh thể cần báo bác sĩ mắt nếu đang hoặc từng dùng thuốc chẹn alpha, vì nhóm thuốc này liên quan đến hội chứng mống mắt mềm trong mổ.

Ai cần thận trọng

Người dị ứng với Prazosin hoặc các thuốc cùng nhóm quinazolin như Doxazosin, Terazosin không được dùng. Người cao tuổi, người hay chóng mặt, người đang dùng nhiều thuốc hạ áp, người dùng thuốc điều trị rối loạn cương nhóm ức chế PDE5 cần thận trọng đặc biệt vì nguy cơ tụt huyết áp. Danh sách đầy đủ có trong bài chống chỉ định của Prazosin.

Prazosin trong bức tranh điều trị tăng huyết áp

Điều trị tăng huyết áp không chỉ là chọn một viên thuốc. Thay đổi lối sống như giảm muối, vận động, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia vẫn là nền tảng, và thuốc được chọn dựa trên bệnh đi kèm, tuổi, khả năng dung nạp. Prazosin có chỗ đứng riêng ở những người cần thêm thuốc thứ ba, thứ tư, hoặc người có phì đại tuyến tiền liệt đi kèm. Quyết định dùng, liều và cách tăng liều thuộc về bác sĩ điều trị.