Thuốc cảm cúm co mạch: người tăng huyết áp cần tránh gì

Người tăng huyết áp bị cảm cúm nên tránh tự dùng các thuốc cảm chứa chất co mạch chống nghẹt mũi như phenylephrine, pseudoephedrine, và hạn chế thuốc giảm đau chống viêm nhóm NSAID, vì cả hai có thể làm huyết áp tăng. Paracetamol đơn thành phần, nước muối sinh lý rửa mũi, nghỉ ngơi và uống đủ nước là những lựa chọn an toàn hơn cho phần lớn người bệnh. Trước khi mua thuốc, hãy nói rõ với dược sĩ rằng bạn đang điều trị huyết áp.

Mùa cúm và mùa huyết áp trùng nhau

Tháng 11 đến tháng 2 là lúc cảm cúm tăng ở miền Bắc, cũng là lúc huyết áp có xu hướng cao hơn vì lạnh. Một bài trên VnEconomy về số ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim tăng khi trời lạnh đã đưa khuyến cáo cụ thể: người tăng huyết áp nên tránh thuốc cảm có chất co mạch và thuốc giảm đau NSAID vì có thể làm tăng huyết áp. Lời khuyên nghe đơn giản, nhưng nhiều người không biết hộp thuốc cảm mình mua có chứa những chất ấy.

Thuốc cảm "đa năng" thường gồm những gì

Một viên cảm cúm phối hợp phổ biến có thể chứa ba bốn hoạt chất cùng lúc:

• Hạ sốt, giảm đau: paracetamol, hoặc ibuprofen (nhóm NSAID).
• Chống nghẹt mũi (co mạch): phenylephrine, pseudoephedrine.
• Chống dị ứng, chảy mũi: clorpheniramin, loratadin...
• Giảm ho: dextromethorphan.

Chất co mạch làm hẹp mạch máu ở niêm mạc mũi để bớt nghẹt, nhưng tác dụng không chỉ dừng ở mũi. Với người có huyết áp cao hoặc bệnh tim, co mạch toàn thân có thể làm huyết áp và nhịp tim tăng, đồng thời làm giảm tác dụng của thuốc hạ áp đang dùng.

Phenylephrine dạng uống: FDA đề xuất loại bỏ

Có một chi tiết ít người biết. Tháng 11/2024, FDA Hoa Kỳ đề xuất loại phenylephrine dạng uống khỏi danh mục hoạt chất chống nghẹt mũi bán không cần đơn. Theo bản tin của MLO ngày 8/11/2024, lý do là hiệu quả chứ không phải an toàn: FDA kết luận phenylephrine uống không hiệu quả trong việc giảm nghẹt mũi, sau khi hội đồng cố vấn bỏ phiếu nhất trí rằng dữ liệu không ủng hộ hiệu quả ở liều khuyến cáo. Đề xuất chỉ áp dụng cho dạng uống, không áp dụng cho dạng xịt mũi. Đây mới là đề xuất; chỉ khi có quyết định cuối cùng thì sản phẩm mới phải thay đổi.

Với người tăng huyết áp, thông tin này đáng suy nghĩ: một hoạt chất bị đánh giá là không hiệu quả mà vẫn mang rủi ro co mạch thì càng không có lý do để dùng.

Cách đọc nhãn trong 30 giây

1. Lật mặt hộp có ghi "Thành phần" hoặc "Mỗi viên chứa".
2. Tìm các chữ: phenylephrin, pseudoephedrin, ephedrin. Có một trong số đó, hỏi dược sĩ trước khi dùng.
3. Tìm ibuprofen, diclofenac, naproxen, meloxicam, aspirin liều giảm đau: nhóm NSAID, nên tránh dùng kéo dài.
4. Kiểm tra paracetamol: nếu đã uống một thuốc có paracetamol, đừng uống thêm thuốc khác cũng chứa nó.
5. Viên sủi thường chứa nhiều natri; người cần ăn nhạt nên hỏi về dạng bào chế khác.

Thay thế an toàn hơn cho từng triệu chứng

Xịt mũi co mạch dùng tại chỗ, nếu được dược sĩ hay bác sĩ đồng ý, cũng chỉ nên dùng vài ngày vì dùng lâu gây nghẹt mũi hồi ứng.

Riêng với người đang dùng prazosin

Prazosin hạ áp bằng cách chẹn thụ thể alpha-1 làm giãn mạch. Chất co mạch như phenylephrine lại kích thích chính nhóm thụ thể này, nên hai thuốc có tác dụng ngược chiều. Ngoài ra, một số thuốc kháng histamin thế hệ cũ gây buồn ngủ, chóng mặt, có thể cộng thêm với cảm giác choáng mà prazosin vốn có thể gây ra khi đứng dậy. Trang thông tin prazosin của MedlinePlus khuyên người dùng báo bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc kê đơn, không kê đơn, vitamin và thực phẩm bổ sung đang dùng. Danh sách thuốc hay phối hợp được tổng hợp trong bài prazosin dùng chung với thuốc nào.

Nhiều người còn có thói quen uống rượu gừng, rượu tỏi "giải cảm". Rượu làm tăng tác dụng hạ áp và gây chóng mặt khi dùng cùng prazosin; xem bài tương tác prazosin với rượu bia.

Người lớn tuổi và trẻ em trong cùng một nhà

Tủ thuốc gia đình thường dùng chung. Hộp thuốc cảm mua cho con trai đi làm có thể được ông bà lấy uống khi thấy sổ mũi. Một cách đơn giản là để riêng thuốc của người đang điều trị huyết áp vào một hộp có ghi tên, và dán danh sách "không tự dùng" lên nắp: thuốc cảm phối hợp có chất co mạch, thuốc giảm đau chống viêm, viên sủi. Với trẻ nhỏ, thuốc cảm phối hợp càng cần hỏi bác sĩ nhi trước khi dùng.

Khi một người trong nhà bị cúm, người cao tuổi có bệnh tim mạch nên được ưu tiên giữ khoảng cách, đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên. Phòng lây nhiễm cũng là cách tránh phải dùng thuốc cảm.

Nếu nhà có máy đo huyết áp, hãy đo thêm trong những ngày bị cúm, vì sốt, mất ngủ và thuốc đều có thể làm chỉ số dao động. Ghi lại để bác sĩ xem khi cần.

Khi đi khám vì cúm, hãy mang theo đơn thuốc huyết áp để bác sĩ kê thuốc điều trị triệu chứng không xung đột với phác đồ hiện tại.

Khi nào cảm cúm cần đi khám ngay

• Sốt cao kéo dài trên 3 ngày, khó thở, đau ngực.
• Huyết áp đo tại nhà tăng cao bất thường kèm đau đầu dữ dội, nhìn mờ.
• Người trên 65 tuổi, có bệnh tim, đái tháo đường, bệnh thận kèm triệu chứng cúm nặng.
• Lú lẫn, yếu tay chân, nói khó: gọi cấp cứu 115.

Mùa cúm năm nay, cách đơn giản nhất là giữ sẵn trong tủ thuốc gia đình một hộp paracetamol đơn thành phần và nước muối sinh lý, kèm một mẩu giấy ghi tên thuốc huyết áp đang dùng để đưa dược sĩ xem mỗi khi cần mua thêm thuốc.