Tăng huyết áp ở người trẻ tuổi: Thực trạng và cảnh báo

Tăng huyết áp không còn là bệnh của riêng người già. Ngày càng nhiều người ở tuổi 20, 30, 40 được phát hiện huyết áp cao, thường tình cờ khi khám sức khỏe, vì bệnh hầu như không có triệu chứng. Ở người trẻ, bác sĩ cần chú ý tìm nguyên nhân thứ phát như bệnh thận, rối loạn nội tiết, ngưng thở khi ngủ hay do thuốc, chất kích thích, vì những nguyên nhân này có thể điều trị tận gốc. Phát hiện sớm và kiểm soát tốt giúp người trẻ tránh tổn thương tim, thận, não tích lũy qua hàng chục năm.

Vì sao tăng huyết áp xuất hiện sớm hơn

• Thừa cân, béo phì tăng ở người trẻ do ăn nhiều đồ chế biến sẵn, đồ ngọt, ít vận động.
• Ăn mặn: mì gói, đồ ăn nhanh, đồ ăn vặt, thói quen chấm mặn.
• Ngồi nhiều: công việc văn phòng, giải trí bằng màn hình.
• Rượu bia, thuốc lá, thuốc lá điện tử: phổ biến trong giao tiếp xã hội.
• Thiếu ngủ, căng thẳng: áp lực học tập, công việc, thức khuya.
• Nước tăng lực, chất kích thích.
• Yếu tố gia đình.

Nguyên nhân thứ phát cần tìm ở người trẻ

Ở người lớn tuổi, phần lớn tăng huyết áp là vô căn; ở người trẻ, tỷ lệ nguyên nhân thứ phát cao hơn, nên bác sĩ thường cho làm thêm xét nghiệm khi tăng huyết áp xuất hiện trước khoảng 30 đến 40 tuổi, tăng rất cao hoặc khó kiểm soát.

Cách bác sĩ phân biệt với tăng huyết áp vô căn được trình bày trong bài cao huyết áp vô căn.

Vì sao người trẻ hay bỏ qua

• Không có triệu chứng; nghĩ mình còn trẻ, khỏe.
• Ít đi khám sức khỏe định kỳ.
• Đo một lần thấy cao thì cho là do "hồi hộp".
• Ngại dùng thuốc lâu dài.
• Bận rộn, không duy trì tái khám.

Hậu quả là huyết áp cao kéo dài nhiều năm trước khi được điều trị, trong khi tổn thương tim, thận, mạch máu tích lũy âm thầm.

Dấu hiệu có thể gặp

Phần lớn không có triệu chứng. Một số người có nhức đầu, chóng mặt, mệt, hồi hộp, chảy máu cam, nhưng những dấu hiệu này không đặc hiệu. Cách duy nhất để biết là đo huyết áp đúng kỹ thuật; xem bài đo huyết áp tại nhà.

Hậu quả dài hạn

Người trẻ có "thời gian phơi nhiễm" dài hơn với huyết áp cao. Tăng huyết áp không kiểm soát từ tuổi 30 có thể dẫn đến phì đại tim, suy thận, đột quỵ, nhồi máu cơ tim ở tuổi trung niên. Mối liên hệ với đột quỵ được phân tích trong bài tăng huyết áp và đột quỵ.

Chiến lược kiểm soát cho người trẻ

Lối sống là ưu tiên

1. Giảm cân nếu thừa cân; giảm vòng bụng.
2. Ăn nhạt, giảm đồ ăn nhanh, mì gói, đồ uống có đường.
3. Vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần.
4. Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và thuốc lá điện tử.
5. Ngủ đủ, hạn chế thức khuya.
6. Tránh nước tăng lực, chất kích thích.

Thuốc khi cần

Nếu huyết áp vẫn cao sau một thời gian thay đổi lối sống, hoặc đã có tổn thương cơ quan, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc. Dùng thuốc sớm không có nghĩa là "phụ thuộc suốt đời"; nhiều người có thể được điều chỉnh khi lối sống thay đổi bền vững.

Phụ nữ trẻ

Phụ nữ dự định có thai cần báo bác sĩ vì một số thuốc hạ áp không dùng được khi mang thai. Thuốc tránh thai đường uống có thể làm tăng huyết áp ở một số người; cần đo huyết áp khi dùng.

Áp lực công việc và nhịp sống đô thị

Nhiều người trẻ ở thành phố làm việc nhiều giờ, ăn trưa vội bằng cơm hộp mặn, di chuyển trong kẹt xe, tối về tiếp tục làm việc hoặc giải trí bằng điện thoại đến khuya. Chuỗi thói quen này lặp lại mỗi ngày là môi trường thuận lợi cho tăng huyết áp. Thay đổi không cần lớn: mang cơm nhà nấu nhạt, đi bộ một đoạn thay vì gọi xe cho quãng ngắn, đặt giờ tắt màn hình buổi tối, dành cuối tuần cho hoạt động ngoài trời. Doanh nghiệp cũng có thể hỗ trợ bằng khám sức khỏe định kỳ, khuyến khích vận động, cung cấp bữa ăn lành mạnh.

Thai kỳ và huyết áp

Phụ nữ trẻ từng có tăng huyết áp hoặc tiền sản giật trong thai kỳ có nguy cơ tăng huyết áp cao hơn về sau. Sau sinh, họ nên tiếp tục đo huyết áp định kỳ, không nên coi vấn đề đã kết thúc khi em bé chào đời. Ngược lại, phụ nữ đã có tăng huyết áp nên được tư vấn trước khi mang thai để chuyển sang thuốc phù hợp.

Khám sức khỏe định kỳ

Người trưởng thành nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần, thường xuyên hơn nếu thừa cân, có tiền sử gia đình hoặc từng có số đo ở ngưỡng cao. Các đợt khám sức khỏe tại nơi làm việc, trường học là cơ hội tốt; đừng bỏ qua kết quả "huyết áp cao" trên phiếu khám.

Thay đổi nhỏ, lợi ích lớn

Người trẻ có lợi thế: mạch máu còn đàn hồi, khả năng thay đổi thói quen tốt. Những điều chỉnh như đổi nước ngọt thành nước lọc, đi bộ thay vì ngồi xem phim, ngủ trước nửa đêm có thể tạo khác biệt lớn trong nhiều chục năm tới.