Thực phẩm người bệnh cao huyết áp nên kiêng hoặc hạn chế

Người bệnh cao huyết áp nên hạn chế tối đa thực phẩm nhiều muối như dưa cà muối, mắm, đồ khô, mì gói, xúc xích, giò chả, đồ hộp, snack mặn; hạn chế rượu bia, nước ngọt, đồ ngọt, mỡ động vật và đồ chiên rán; đồng thời thận trọng với cam thảo, nước tăng lực và một số thực phẩm chức năng có chất kích thích. "Kiêng tuyệt đối" ít khi cần thiết; điều quan trọng là giảm tần suất và lượng, thay bằng lựa chọn tốt hơn. Bài viết liệt kê các nhóm cần chú ý và cách nhận biết muối ẩn.

Nhóm 1: Thực phẩm nhiều muối

Đây là nhóm quan trọng nhất. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị dưới 5 gam muối mỗi ngày cho người trưởng thành, trong khi chỉ một gói mì ăn liền kèm gói gia vị đã có thể chiếm phần lớn mức này.

Muối ẩn ở những nơi không ngờ

• Bánh mì, bánh quy, ngũ cốc ăn sáng.
• Nước sốt đóng chai: tương ớt, tương cà, dầu hào, xì dầu.
• Phô mai, bơ mặn.
• Nước dùng phở, bún, lẩu.
• Thuốc sủi bọt chứa natri: hỏi dược sĩ nếu dùng thường xuyên.

Nhóm 2: Rượu bia và đồ uống

• Rượu bia: uống nhiều làm tăng huyết áp, giảm hiệu quả thuốc, tăng cân. Người dùng thuốc như Prazosin còn dễ choáng khi uống rượu; xem bài Prazosin và rượu bia.
• Nước tăng lực: caffeine liều cao và chất kích thích.
• Nước ngọt, trà sữa: đường gây tăng cân, rối loạn chuyển hóa.
• Cà phê đặc, nhiều: có thể làm huyết áp tăng tạm thời; uống vừa phải.

Nhóm 3: Chất béo không lành mạnh

• Mỡ động vật, da gà, da lợn, nội tạng.
• Đồ chiên ngập dầu, đặc biệt dầu chiên lại nhiều lần.
• Bánh ngọt công nghiệp, bơ thực vật chứa chất béo chuyển hóa.

Những thực phẩm này góp phần gây xơ vữa động mạch, tăng cân, làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch ở người tăng huyết áp.

Nhóm 4: Đường và tinh bột tinh chế

Bánh kẹo, chè ngọt, mứt, xôi chè nhiều đường, bánh mì trắng ăn quá nhiều dễ dẫn đến thừa cân, kháng insulin, gián tiếp làm tăng huyết áp. Không cần bỏ hẳn nhưng nên giảm và thay bằng trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.

Nhóm 5: Những thứ ít người để ý

• Cam thảo: dùng nhiều, kéo dài có thể gây giữ muối, mất kali và tăng huyết áp; có trong một số kẹo, trà thảo dược, bài thuốc.
• Thực phẩm chức năng giảm cân, tăng lực không rõ thành phần, có thể chứa chất kích thích.
• Thuốc cảm, thuốc ngạt mũi chứa chất co mạch: tuy không phải thực phẩm nhưng hay được dùng tùy tiện.
• Bưởi chùm: có thể tương tác với một số thuốc hạ áp nhóm chẹn kênh canxi; hỏi dược sĩ nếu bạn thích loại quả này.

Đọc nhãn dinh dưỡng

1. Tìm dòng "Natri" (Sodium) trên bảng thành phần dinh dưỡng.
2. Natri khác muối: lượng muối xấp xỉ gấp 2,5 lần lượng natri.
3. So sánh giữa các sản phẩm cùng loại, chọn loại ít natri hơn.
4. Chú ý khẩu phần ghi trên nhãn; một gói có thể gồm nhiều khẩu phần.
5. Cẩn thận với từ "ít muối" chưa chắc đã thực sự thấp.

Ăn ngoài, ăn cỗ: chọn món thế nào

Bữa cỗ truyền thống thường có giò chả, nem rán, thịt đông, canh măng, xôi gấc, nhiều món mặn và nhiều mỡ. Bạn không cần từ chối hết; hãy ưu tiên món luộc, hấp, rau, ăn ít giò chả, nem, không chấm thêm nước mắm và uống nước lọc thay rượu bia. Ở quán ăn, có thể yêu cầu ít muối, để riêng nước sốt, gọi thêm rau. Với đồ ăn giao tận nơi, chọn món có nhiều rau và ít nước sốt, tránh combo kèm nước ngọt.

Trẻ em và thói quen ăn mặn

Khẩu vị mặn hình thành từ nhỏ. Trẻ quen ăn snack, mì gói, đồ chiên sẽ có nguy cơ tăng huyết áp khi trưởng thành. Khi gia đình có người tăng huyết áp, đó cũng là dịp để điều chỉnh bữa ăn của trẻ: nấu nhạt, hạn chế đồ ăn vặt mặn, tập cho trẻ ăn rau quả từ sớm.

Kiêng thế nào cho bền

Kiêng quá khắt khe thường khó duy trì và có thể khiến bữa ăn kém ngon, ăn ít, thiếu chất ở người cao tuổi. Cách bền vững hơn là giảm dần, thay thế từng món, và xây dựng bữa ăn tích cực với nhiều rau, cá, đậu. Gợi ý xây dựng thực đơn có trong bài chế độ ăn lành mạnh cho người tăng huyết áp. Người có bệnh thận, đang dùng lợi tiểu hoặc thuốc giữ kali cần hỏi bác sĩ về muối thay thế và thực phẩm giàu kali.

Gia đình cùng thay đổi

Khi cả nhà cùng ăn nhạt, người bệnh không phải ăn riêng và dễ duy trì hơn. Thói quen ăn nhạt từ sớm cũng giúp con cháu giảm nguy cơ tăng huyết áp sau này; xem bài vai trò của gia đình.